وی توضیح می دهد: صنایع این منطقه نیز متناسب با ویژگی اقلیمی این سرزمیــن و محصولات متنوع کشاورزی شامل طیف گسترده ای از صنایع وابسته به کشاورزی از آسیاب (آرد)، دنگ (شالیکوبی) گرفته تا صنایع مرتبط با پنبه و ریسندگی آن، صنایع مربوط به ابریشم، روغن کشی تخم پنبه، کنجد و نیز صنایع فرعی همچون جاجیم بافی و شَعربافی، قالیبافی و … می شد.
وی تحول تاریخی صنعت در دشت گرگان را مبتنی بر دلایلی از جمله ورود علم و تکنولوژی به ایران به سه دوره قبل از مشروطیت، مشروطیت تا پهلـــوی و پهلوی دوم تا به امروز تقسیم کرده و می افزاید: محوریت محصولات کشاورزی در رونق صنعتی در دوره های مذکور باعث شده بود تا محصولات کشاورزی از جمله پنبه به یکی از ارکان مبادلات مالی تبدیل شوند و برای نمونه برای پرداخت هزینه یک کالا، یک یا دو یا سه قسط از محصول پنبه را تعیین می کردند. یا حتی واحد وزنی که برای محصولات کشاورزی در دشت گرگان استفاده می شد واحدی به نام پوط (معادل 400/16 کیلوگرم) بود که یکی از واحدهای اوزان درکشورهای همسایه شمالی ما بوده و نشانگر مراودات تجاری این منطقه با کشــورهای مذکور در طول تــــاریخ است و حدود یک قـــرن قدمت تاسیس اتاق تجارت (اتاق بازرگانی فعلی) در این منطقه مؤید این مطلب است.
هاشمی ادامه می دهد: در دوره رونق صنایع، وضعیت اقتصادی و تجارت در منطقه و شهر گرگان همه ساله از پاییز به بعد بسیار خوب می شد و به دلیل پرداخت پول پنبه به کشاورزان تجارت و مراودات کالا و پول به صورت مطلوب صورت می گرفت.
وی با اشاره به اینکه معاملات فصلی، فرایندی ویژه و منحصر به دشت گرگان بود، بیان می دارد: در آن زمان در واحدهای زراعی تعدادی اتاق و انبار با مقیاس یک خانه کوچک (که آن را در اصطلاح “سازمان” می نامیدند) ساخته می شد تا کارگران به اتفاق خانواده در زمان زراعت در آن زندگی کنند و زمین زراعی نیز به صورت مشارکت کاری به آن ها واگذار می شد؛ چرا که کشت پنبه به کمک کارگر روزمزد توجیه اقتصادی ندارد و کارگر می باید حضور مستمر و مشارکت گونه در کار داشته باشد.
پیشکسوت اقتصادی دشت گرگان در توضیح شیوه های این مشارکت می گوید: در آن زمان کارفرما یا همان صاحب زمین شراکت را به دو شکل 5 سهم به 2 سهم در زمین های مرغوب؛ و شرایط 3 سهم به 1 سهم در زمین های دیم و نامرغوب اجرایی می کرد و زمین، آب، نهاده های کشاورزی و ادوات بر عهده صاحب زمین و سایر فعالیت ها از ابتدای کاشت تا زمانی که وش پنبه وارد خلال (کیسه های مخصوص نگهداری پنبه) می شد با کارگر بود که این اقدامات معمولا به صورت مشارکت خانوادگی انجام می شد و در طول فرآیند کاشت، داشت و برداشت، مواد اولیه و وسایل مورد نیاز و خورد و خوراک کارگران و خانواده های آن ها را صاحب زمین تهیه می کرد و این هزینه ها را پس از برداشت وش پنبه و در زمان تسویه حساب از حق سهم کارگر و از محل درآمد کشت کم می کرد.
وی می گوید که فرایند تامین نیاز کارگران سازمان ها بر مراودات بازار گرگان نیز اثر داشت. بدین شکل که فروشندگان و بنکداران مواد اولیه مــورد نیاز کارگران ســـازمان ها را تامین می کردند و در طی سال برای سازمان ها ارسال می کردند و در پایان کار برداشت پنبه که پول زیادی وارد منطقه می شد پول آن را دریافت می کردند.
این فعال اقتصادی با اشاره به وجود حدود 50 کارخانه پنبه پاک کنی در دشت گرگان در سال های رونـــق صنعت پنبه اضافه می کند: متاسفانه با مشکلاتی که برای کشت پنبه به وجود آمد و از طرفی کاهش کیفیت پنبه های ارسالی یه کارخانجات از نظر الیاف و مواد زاید و یا پنبه های نارس، کم کم کارخانجات پنبه پاک کنی یکی پس از دیگری تعطیل شدند.
هاشمی با تاکید بر منفعت مستقیم و غیرمستقیم محصول پنبه برای قشر وسیعی از جامعه و اقتصاد منطقه می گوید: کشت پنبه برای کشاورز، کارخانجات پنبه پاک کنی، سیستم حمل و نقل، کارگران فصلی کارخانجات و حتی شهرداری ها و دارایی استان و… منفعت داشت و به خاطر دارم که شهردار یکی از شهرها به دلیل اینکه یک درصد از پول پنبه به عنوان عوارض شهرداری پرداخت می شد اصرار بر تولید بیشتر پنبه داشت.
این پیشکسوت حوزه پنبه در دشت گرگان می افزاید: حتی فرودگاه گرگان از محل وجوه یک درصد عوارض عمران و آبادانی (که در فاکتور فروش پنبه به نساجی ها و ریسندگی ها اعمال می شد) ساخته شد.
وی خاطر نشان می کند: یکی از مهمترین مشکلاتی که برای تولید پنبه از حدود چهار دهه قبل پیش آمد تفکیک و خردشدن زمین های کشاورزی و موضوعاتی مانند مسایل حقوقی در مالکیت زمین در حوزه کشاورزی و کشت های موقت بود که در آن ســال ها باعث شد تا برخی از کشاورزان به دلیــــل اینکه نمی دانستند زمین ها را در سال های بعد نیز در اختیار دارند یا خیر حداکثر فشار را به زمین بیاورند و به آن خسارت وارد کنند و متاسفانه به دلیل اقلیم خوب منطقه (آب و هوای مدیترانه ای) امکان چند کشته بودن زمین در طول سال نیز وجود دارد و این موضوع نیز در به ورطه نابودی کشیده شدن زمین ها بی تاثیر نبود.
محی الدین هـاشمی در توضیح خســــارت های این گونه بهره برداری غیراصولی از زمین می افزاید: اکنون می بینید که به دلیل مصرف بیش از حد مجاز سموم و کودهای شیمیایی و علف کش ها، برخی از محصولات کشاورزی صادر شده ما از کشورهای دیگر برگشت داده می شود و امروز متاسفانه کسی زمین را برای تقویت مواد آلی آن آیش (استراحت) نمی دهد و در عوض با فشار بیش از حد و به مدد علف کش ها و کودهای شیمیایی زمین ها را به سمت فقر مواد آلی و کویـری شــدن می برند و نتیجه آن بازدهی بسیار پایین محصول و آسیب زدن بیش از حد به منابع آب های زیرزمینی است.
کشاورز پیشکسوت سرزمین طلای سفید جایگزینی کشت شالی به جای کشت های کم آب بر و سوزاندن کاه و کلش زمین های کشاورزی را یکی دیگر از مصیبت های اخیر استان گلستان می داند و می افزاید: وقتی من رفتارهای ناشایست و جاهلانه را در بهره برداری از زمین های کشاورزی به عنوان یک ثروت ملی و بازگشت ناپذیر می بینم بسیار متاسف می شوم چرا که آن ها یکی پس از دیگری در حال نابودی است و عملاً آب های زیرزمینی را نیز به سمت خط پایان می رود. برای نمونه دیده ام که یک زمین زراعی 5 هکتاری در منطقه قرق به دلیل استفاده بی رویه از کودهای شیمیایی و علف کش ها و سموم به شوره زار تبدیل شده است.
وی یادآوری می کند: تحقیقـــــات علمی در ایران مبنی بر برهم زدن تعادل بین آب و خاک، چشم انداز آینده کشاورزی را نگران کننده کرده است و امیدوارم بالاخره متولی دلسوزی پیدا شود که جلوی این گونه استفاده های بی رویه از سموم و کودهای شیمیایی را بگیرد.
وی تصریح می کند: نتیجه استفاده بیش از حد سموم، کودها و علف کش ها و آلوده شدن آب های سطحی و زیرزمینی،
راهیابی آن ها به خلیج گرگان و آلودگی بیش از پیش این خلیج، اکوسیستم و آبزیان آن است و از این جهت بر همه لازم و ضروری است که از این سرمایه های ملی محافظت و از سلامت نسل های آینده حراست کنیم.
تصفیه کننده پنبهی دشت گرگان، پر رونق ترین دوره اقتصاد سرزمین طلای سفید را اوایل دهه پنجاه -که پنبه بعد از نفت، دومین محصول صادراتی ایران بود- می داند و می افزاید: ورود تکنولوژی های جدید به کشور در این دوره سبب افزایش تناژ تولید و کیفیت تصفیه پنیه شد تا حدی که در نیمه دهه پنجاه بالاترین تناژ تولید پنبه محلوج در دشت گرگان بود که متاسفانه به دلایل ذکر شده در سال های اخیر از بین رفته است.
هاشمی با اشاره به اینکه ساخت کارخانه های متعدد و بزرگ پنبه پاک کنی در گرگان و دشت خود موجب رونق معماری صنعتی بود خاطر نشان کرد: این کارخانجات باعث شدند تا رنساسی در حوزه صنعت پنبه پاک کنی شکل بگیرد و البته باید یادآوری شود که پنبه های آن زمان کیفیت و مرغوبیتی کم نظیر داشت که طول الیاف، استحکام و میکرونری از مشخصات بارز آن بود.
هاشمی اشاره می کند که کیفیت بالای نهاده های کشاورزی و کنترل کیفیت از طرف سازمان پنبه در آن برهه چنان بود که در زمان برداشت محصول پنبه ورودی های دشت گرگان جهت جلوگیری از ورود وش نامطلوب قرنطینه می شد و شرکت های معتبر شیمیایی دنیا مانند بایر و سیباگایگی و چند برند معروف دیگر در این منطقه برای فروش و معرفی محصولاتشان سوپروایزر مقیم داشتند.
وی با انتقاد از قیمت گذاری های دستوری در حوزه محصولات کشاورزی تاکید می کند: هیچ گاه به تجربه و اصول علمی ثابت شده توجه نمی کنیم و همواره به دنبال این هستیم که چرخ را از نو بسازیم.
این فعال اقتصادی بر لزوم استفاده از یک فرمول ساده برای پیشرفت کشاورزی و انتخاب کشت مناسب برای کشاورز تاکید می کند: باید قیمت گذاری محصولات کشاورزی هماهنگ با کشورهای مترقی در بخش کشاورزی بر اساس فرمول تعیین شده نسبت به قیمت گندم به عنوان کشت پایه با احتساب میزان سرمایه گذاری، زمان اشغال زمین و زحمات کاشت، داشت و برداشت محاسبه شود. به عنوان نمونه، قیمت وش پنبه 3/5 برابر قیمت گندم است و بر همین مبنا و تعیین قیمت پایه، مراودات این محصول در بورس های جهانی صورت می گیرد.
